آدنومیوز رحم چیست ؟

آدنومیوز رحم یکی از شایع‌ترین بیماری‌های خوش‌خیم زنان در سنین باروری است که با وجود شیوع قابل‌توجه، همچنان به‌عنوان یک بیماری کمتر شناخته‌شده و اغلب تشخیص‌ناقص باقی مانده است. این بیماری که با حضور بافت آندومتر (لایه داخلی رحم) در داخل میومتر (لایه عضلانی رحم) مشخص می‌شود، می‌تواند تأثیرات عمیقی بر کیفیت زندگی زنان بگذارد. شیوع آدنومیوز در منابع مختلف بین ۵ تا ۷۰ درصد از زنان در سنین باروری گزارش شده است که این گستردگی آمار، نشان‌دهنده چالش‌های جدی در تشخیص این بیماری است.

آدنومیوز می‌تواند به دو شکل منتشر یا موضعی (فوکال) بروز کند. در نوع منتشر، بخش قابل‌توجهی از میومتر درگیر می‌شود و در نوع موضعی، ضایعه به ناحیه خاصی محدود می‌گردد. وقتی ضایعه موضعی با هیپرتروفی (بزرگ‌شدن) میومتر اطراف همراه باشد، به آن آدنومیوم گفته می‌شود.
 

علائم بالینی و اهمیت تشخیص زودهنگام

حدود دو‌سوم از بیماران مبتلا به آدنومیوز علامت‌دار هستند و معمولاً در دهه چهارم تا پنجم زندگی (۴۰ تا ۵۰ سالگی) با علائمی مانند خونریزی شدید قاعدگی (منوراژی)، درد شدید قاعدگی (دیسمنوره) و درد مزمن لگن مراجعه می‌کنند. این علائم می‌توانند به‌شدت کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرار دهند و گاهی آن‌چنان شدید هستند که بیمار را به فکر انجام هیسترکتومی (برداشت رحم) می‌اندازند.

علاوه بر علائم کلاسیک، آدنومیوز یکی از عوامل مهم ناباروری محسوب می‌شود. اختلال در ساختار و انقباضات میومتر و تغییر عملکرد آندومتر، می‌تواند شانس موفقیت در درمان‌های کمک‌باروری را کاهش داده و میزان سقط را افزایش دهد. این موضوع اهمیت تشخیص دقیق و به‌موقع آدنومیوز را در زنان درگیر با ناباروری دوچندان می‌کند.

از سوی دیگر، آدنومیوز اغلب با سایر بیماری‌های وابسته به استروژن همراه است. حدود ۸۰ درصد موارد با شرایط دیگری مانند فیبروم‌های رحمی (۳۵ تا ۵۵ درصد)، اندومتریوز لگنی (۶ تا ۲۰ درصد)، هیپرپلازی آندومتر (۷ درصد) و پولیپ‌های آندومتر (۲.۳ درصد) همراهی دارند. بنابراین، تشخیص دقیق آدنومیوز باید با بررسی همزمان سایر بیماری‌های همراه انجام شود تا برنامه درمانی جامعی برای بیمار تدوین گردد.

مطلب مرتبط : بهترین مرکز سونوگرافی آندومتریوز | بیماری آندومتریوز چیست؟

نقش کلیدی سونوگرافی در تشخیص آدنومیوز

امروزه سونوگرافی ترانس‌واژینال به‌عنوان خط اول تشخیصی در ارزیابی آدنومیوز شناخته می‌شود. این روش با حساسیت متوسط ۷۲ درصد و ویژگی ۸۱ درصد، ابزاری قدرتمند و در دسترس برای تشخیص این بیماری فراهم آورده است. مزیت مهم سونوگرافی در دسترس‌بودن، هزینه‌پایین و قابلیت تکرار آن است که آن را به انتخابی ایده‌آل برای غربالگری و پیگیری بیماران تبدیل کرده است.
 

علائم مستقیم آدنومیوز در سونوگرافی

بر اساس اجماع بین‌المللی MUSA (Morphological Uterus Sonographic Assessment) که در سال ۲۰۱۵ منتشر و در سال‌های ۲۰۱۸ و ۲۰۲۲ به‌روزرسانی شد، علائم سونوگرافیک آدنومیوز به دو دسته مستقیم و غیرمستقیم تقسیم می‌شوند.

علائم مستقیم، نشان‌دهنده وجود مستقیم بافت آندومتر در داخل میومتر هستند و عبارتند از:

۱. کیست‌های میومتری: این کیست‌ها که به‌صورت نواحی آنکوئیک (تیره) در سونوگرافی دیده می‌شوند، قابل‌اعتمادترین علامت آدنومیوز محسوب می‌شوند. وجود این کیست‌ها نشان‌دهنده فعالیت چرخه‌ای غدد آندومتری در داخل میومتر است.

۲. جزایر هایپراکوئیک: نواحی پررنگ در داخل میومتر که نمایانگر تجمع بافت آندومتر هستند.

۳. خطوط و جوانه‌های هایپراکوئیک زیرآندومتری: این یافته‌ها نشان‌دهنده تهاجم لایه بازال آندومتر به داخل میومتر هستند.
 

علائم غیرمستقیم آدنومیوز در سونوگرافی

علائم غیرمستقیم نتیجه تغییرات ثانویه در میومتر هستند و به‌تنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیستند، اما در کنار علائم مستقیم، حساسیت تشخیصی را افزایش می‌دهند:

۱. رحم گلوبولار (کروی‌شکل)
۲. ضخیم‌شدن نامتقارن دیواره‌های رحم
۳. سایه‌های بادبزنی
۴. واسکولاریته ترانس‌لژنال (عروقی که از ضایعه عبور می‌کنند)
۵. نامنظمی و وقفه در ناحیه اتصالی (Junctional Zone)
 

تفاوت آدنومیوز با فیبروم در سونوگرافی

یکی از چالش‌های مهم در تشخیص سونوگرافیک، تمایز آدنومیوز از فیبروم‌های رحمی است. فیبروم‌ها ضایعات گرد و مشخصی هستند که میومتر اطراف را به کنار می‌رانند، در حالی که ضایعات آدنومیوز معمولاً نامشخص بوده و الگوی ناهمگن و کیستیک در سونوگرافی ایجاد می‌کنند. این تمایز از آن جهت حائز اهمیت است که رویکرد درمانی در این دو بیماری متفاوت است و تشخیص نادرست می‌تواند منجر به انتخاب روش درمانی نامناسب شود.

نقش MRI به‌عنوان روش تکمیلی

اگرچه سونوگرافی خط اول تشخیص است، اما در موارد مشکوک یا اشکال غیرمعمول آدنومیوز، تصویربرداری با تشدید مغناطیسی (MRI) به‌عنوان روش تکمیلی مطرح می‌شود. MRI با حساسیت ۷۷ درصد و ویژگی ۸۹ درصد، دقتی بالاتر از سونوگرافی دارد. این روش به‌ویژه در ارزیابی ناحیه اتصالی (JZ) که یکی از کلیدی‌ترین نواحی در تشخیص آدنومیوز است، کارایی بالایی دارد.

ضخامت ناحیه اتصالی بیش از ۱۲ میلی‌متر یا نسبت ضخامت JZ به کل ضخامت میومتر بیشتر از ۴۰ درصد، از معیارهای تشخیصی آدنومیوز در MRI محسوب می‌شوند.
 

رویکردهای درمانی و نقش مداخلات کم‌تهاجمی

با پیشرفت روش‌های تصویربرداری، امروزه تشخیص زودهنگام آدنومیوز امکان‌پذیر شده و این امر راه را برای درمان‌های کم‌تهاجمی و حفظ‌کننده رحم هموار کرده است.

آمبولیزاسیون شریان رحمی (UAE)

آمبولیزاسیون شریان رحمی یکی از موفق‌ترین روش‌های درمانی کم‌تهاجمی برای آدنومیوز است که با تزریق میکروسفرهای کوچک به شریان‌های تغذیه‌کننده رحم، باعث کاهش خونرسانی به بافت‌های آدنومیوز و در نتیجه کاهش علائم می‌شود.

مطالعات متعدد نشان داده‌اند که UAE می‌تواند به‌طور چشمگیری علائم آدنومیوز را کاهش دهد. در یک مطالعه مقایسه‌ای بین UAE و درمان با دی‌ان‌ژست، UAE توانست در ۹۳.۳ درصد موارد درد مزمن لگن را به‌طور کامل برطرف کند (در مقابل ۶۶.۷ درصد در گروه دارویی) و در ۹۰ درصد موارد خونریزی شدید قاعدگی را کنترل نماید (در مقابل ۵۶.۷ درصد).

مطالعه دیگری نشان داد که UAE در بیمارانی که قبلاً تحت عمل ابلیشن آندومتر قرار گرفته‌اند اما پاسخ مناسبی نداشته‌اند، می‌تواند با کاهش معنادار درد و خونریزی، از هیسترکتومی جلوگیری کند. در این مطالعه، ۸۸.۲ درصد بیماران از نتیجه UAE رضایت داشتند و تنها ۵.۹ درصد نیاز به هیسترکتومی پیدا کردند.
 

اهمیت تشخیص دقیق قبل از تصمیم‌گیری درمانی

یکی از نکات کلیدی در مدیریت آدنومیوز، تشخیص دقیق پیش از انتخاب روش درمانی است. برای مثال، انجام ابلیشن آندومتر در بیمارانی که آدنومیوز تشخیص‌نشده دارند، احتمال شکست درمان را به‌شدت افزایش می‌دهد. ضخامت ناحیه اتصالی در آدنومیوز اغلب بیش از ۱۲ میلی‌متر است، در حالی که دستگاه‌های ابلیشن معمولاً عمق ۴ تا ۶ میلی‌متری بافت را تخریب می‌کنند. این یعنی ابلیشن نمی‌تواند بافت آدنومیوز را به‌طور کامل از بین ببرد و بیمار همچنان علائم را تجربه خواهد کرد.
 

مرکز دکتر مهرشاد جمالی؛ پیشرو در تشخیص و درمان آدنومیوز

در مرکز دکتر مهرشاد جمالی، واقع در بیمارستان آپادانا تهران، ما با درک عمیق از چالش‌های تشخیصی و درمانی آدنومیوز، مجموعه‌ای کامل از خدمات تصویربرداری و مداخلاتی را برای بیماران فراهم آورده‌ایم.

خدمات تشخیصی پیشرفته

• سونوگرافی تخصصی زنان با دستگاه‌های دیجیتال و داپلر رنگی نسل جدید که امکان تشخیص دقیق علائم مستقیم و غیرمستقیم آدنومیوز را فراهم می‌کند.

• امکان انجام سونوگرافی سه‌بعدی (3D) که دقت تشخیصی را به‌ویژه در ارزیابی نواحی گوشه‌ای رحم افزایش می‌دهد.

• ماموگرافی دیجیتال برای غربالگری همزمان بیماری‌های پستان که اغلب با آدنومیوز همراهی دارند.

• رادیولوژی تخصصی و OPG با دستگاه‌های پیشرفته.
   

خدمات مداخله‌ای و درمانی

• آمبولیزاسیون شریان رحمی (UAE) به‌عنوان روشی کم‌تهاجمی و حفظ‌کننده رحم برای درمان آدنومیوز و فیبروم‌ها.

• انجام نمونه‌برداری‌های تخصصی از جمله پاپ‌اسمیر و نمونه‌برداری از ضایعات مشکوک. (لطفاً توجه داشته باشید که معاینه پاپ‌اسمیر صرفاً توسط پزشک متخصص زنان انجام می‌شود و این مطلب صرفاً جنبهٔ آگاهی‌بخشی و آموزشی دارد و در مرکز ما ارائه نمی‌گردد.)

• همه خدمات اینترونشن و مداخله‌ای و نمونه‌برداری‌های مرتبط با بارداری.

تیم پزشکی متخصص

ما علاوه بر خدمات تشخیصی، امکان اعزام پزشک متخصص رادیولوژی برای انجام سونوگرافی و سایر خدمات تصویربرداری را در محل بیمار فراهم کرده‌ایم تا افرادی که قادر به مراجعه به مرکز نیستند نیز بتوانند از خدمات تخصصی ما بهره‌مند شوند.
 

سرعت و دقت در ارائه خدمات

در مرکز دکتر مهرشاد جمالی، سونوگرافی فوری (FAST) با بالاترین دقت انجام می‌شود و بیماران اورژانسی بدون انتظار طولانی تحت بررسی قرار می‌گیرند. تیم رادیولوژیست‌های مجرب ما با تخصص در اورژانس و تروما، گزارش‌های فوری و دقیقی را برای واحدهای جراحی بیمارستان تهیه می‌کنند.
 

آدنومیوز بیماری شایع اما قابل‌درمانی است که با تشخیص دقیق و به‌موقع، می‌توان از عوارض جدی آن پیشگیری کرد. اگر شما یا عزیزانتان از علائمی مانند خونریزی شدید قاعدگی، دردهای لگنی یا ناباروری رنج می‌برید، ممکن است آدنومیوز علت زمینه‌ای باشد.

اطلاعات تماس و نوبت‌دهی

• آدرس: تهران - بلوار کریم خان - خیابان ایرانشهر - خیابان جعفرشهری نبش سپهبد قرنی - مرکز سونوگرافی و رادیولوژی دکتر مهرشاد جمالی (بیمارستان آپادانا)
• تماس: 09332468052 - 02188823840
• ساعات کاری: همه‌روزه از ۸ صبح تا ۸ شب (رادیولوژی 24 ساعته آماده ارائه خدمات است ، 
  (لطفاً برای جلوگیری از اتلاف وقت گرانبهای خود، پیش از مراجعه با ما تماس بگیرید.)
   

این مقاله توسط تیم محتوای پزشکی مرکز تصویربرداری دکتر مهرشاد جمالی تهیه و تحت نظارت علمی پزشک مرکز بازبینی شده است.